A capela agochada

Non sempre as cidades do pasado teñen desaparecido por completo. Ás veces, simplemente, están agochadas agardando ver a luz mentres descoñecemos que, tras un disfraz moderno, seguen á espera.

Restos da capela de Atocha no calexón da Atocha Baixa (foto: Eloy Vázquez)

Restos da capela de Atocha no calexón da Atocha Baixa (foto: Eloy Vázquez)

Todas as cidades con historia teñen un pouco das sete Troias. Troia estivo habitada desde tempos tan inmemoriais que os arqueólogos chegaron a atopar restos de sete cidades, construídas unha sucesivamente sobre os restos da anterior, case como as capas dunha cebola. Salvando as distancias coa mítica cidade, A Coruña vai acumulando tamén as súas propias capas de cebola. E, ás veces, facer unha obra na zona histórica da cidade implica que poden aparecer restos das vellas Coruñas que críamos perdidas para sempre, coma pantasmas ancestrais que, de repente, volven á luz igual que unha fotografía desgastada doutros tempos.

Isto é, máis ou menos, o que pasou hai pouco no barrio das Atochas.

As Atochas comezaron a formarse a mediados do século XVIII ao redor da capela do mesmo nome, nunha zona extramuros que, na Idade Media, ocupara o antigo barrio de Santo Tomás, perto do que hoxe é o Campo da Leña / Praza de España. Era un barrio humilde, rural, de pequenas casiñas de unha ou dúas prantas, e sen edificios institucionais, máis alá da propia capela e dun par de muíños de vento de servizo comunitario. Era, por tanto, un barrio sen pretensións artísticas, moi lonxe do luxo decimonónico da Rúa Real e de María Pita. E era, en definitiva, un barrio obreiro, refuxio e reducto libertario, onde se agocharon (na casa de La Corales, do sindicato de Mujeres Libres) os anarquistas na Guerra Civil, até a redada que acabou con eles no 1937. As súas casas, teimudas, tardarían máis en ir caendo baixo a piqueta, chegando apenas un pequeno feixe delas, exhaustas, ao século do Instagram.

A Atocha Baixa a principios do século XX

A Atocha Baixa a principios do século XX

Canto á capela de Atocha, era unha pequena construción, case tan humilde como as casas do barrio, aínda que anterior a elas. Estaba situada na confluencia entre as rúas san Xoan, Fonte Seoane e Atocha Baixa, onde hoxe está o Trotamundos. Parece que xa existía no século XVI, e o máis destacado dela era un sepulcro dalgún benefactor que tiña á esquerda do altar, e un par de relieves incrustados na fachada que miraba á rúa Fonte Seoane, e que pertencían ao antigo convento de san Domingos, destruído por Drake e os seus hooligans na xarana que se pegou pola Coruña no 1589.

Aínda que a capela (como todas as ermitas da cidade) era xestionada directamente polo Concello, o cura que se ocupaba dela estaba adscrito á parroquia de san Nicolás. No 1913, este cargo recaeu en Baltasar Pardal, quen, decidido a mellorar as condicións sociais e educativas do barrio, acometeu a construción, a carón do pequeno templo, do colexio da Grande Obra, ao que se trasladou o servizo da capela ao ser inaugurado no 1923. A vella capela, xa sen uso e esmorecida, non viu apenas máis anos. Foi derrubada en 1927, e substituída por… En fin. O de sempre. Aquí o tendes:

A capela de Atocha

A capela de Atocha

O substituto da capela (foto: Eloy Vázquez)

O substituto da capela (foto: Eloy Vázquez)

Mais sabedes que as historias que conto nunca teñen final sen algunha continuación no presente. A nosa capa de cebola. Así que xa vos podedes imaxinar que ten que haber algún fósil por algún lado, non si?

Cóntovos: no 2013 derrubouse a casiña branca que aparece na foto á esquerda da capela. Unha desas que vos dicía que chegara exhausta á era dos esmarfons. Non durou moito máis. A casiña formaba un tapón que dificultaba o paso pola quella da Atocha Baixa, así que o obxectivo do Concello era liberar este espazo para formar unha pequena rúa peonil que levara á rúa Orillamar. Cando derrubaron a casa e ficou á vista a medianeira do edificio, apareceron algunhas pedras moi ben talladas e moi ben colocadas na esquina do edificio onde estaba a capela, e algunhas máis no centro da medianeira. O cal era un tanto raro, por demais. Apenas o vin boteille imaxinación e pensei na capela… A paralización das obras e o correspondiente artigo no xornal (que polo menos desta vez non contiña burradas históricas como noutras ocasións) confirmaron as miñas sospeitas. Con bo criterio (que si, que si, ás veces fanse ben as cousas), os restos foron conservados e integrados na reforma, aínda que se bota en falta algún cartel explicativo que nos conte un pouco que demo son esas pedras.

Restos da capela (foto: Eloy Vázquez)

Restos da capela (foto: Eloy Vázquez)

Restos da capela (foto: Eloy Vázquez)

Restos da capela (foto: Eloy Vázquez)

Así foi como a pantasma da capela de Atocha, agochada durante décadas, volveu á luz cando xa ninguén a agardaba. Só bastou con quitar unha capa de cebola.

Pin It

2 Comentarios sobre “A capela agochada

  1. Parecéume do máis interesante o teu artigo e dende eiqui, anímote a seguir escribindo sobre temas semellantes…

  2. Encántame a historia e esta historia. Pena que non saibamos conservar as cousas importantes. Gracias pola túa historia.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *

Podes utilizar estas etiquetas e atributos HTML : <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>