A Coruña en Verso: Ao pobo coruñés (Curros Enríquez)

Comezamos cada semana cunha cita coa poesía sobre A Coruña. Hoxe recordamos a un dos grandes, Curros Enríquez, cuxos restos chegaron á cidade, desde A Habana, un 31 de marzo de 1908.

Manuel Curros Enríquez. Fonte: Wikipedia.

Manuel Curros Enríquez. Fonte: Wikipedia.

Manuel Curros Enríquez (Celanova, 15 de setembro de 1851- La Habana, 7 de febreiro de 1908). Unha das voces principais da literatura galega, membro do Rexurdimento, xunto con Rosalía de Castro e Eduardo Pondal. Aires da miña Terra e O divino sainete son, quizais as súas principais obras.

A súa relación coa cidade da Coruña sempre foi moi especial. Aquí atopou agarimo e apoio nos días difíciles de acoso xudicial e relixioso. Aquí embarca para A Habana en 1894 e de novo en 1904, cando escribe este longo poema de despedida á cidade que sempre o quixo e que el tanto amou.

Falecido na Habana o 8 de febreiro de 1908, os seus restos chegan en barco á cidade o 31 de marzo. Ese día un cortexo fúnebre acompaña ao poeta ata o cemiterio de San Amaro. As crónicas sitúan este acto como un dos acontecementos civís máis importantes dos vividos na Coruña, esta é a información que nunha carta transmite Galo Salinas Rodríguez: “la velada y el entierro fueron soberbios, magníficos, incomparables y sin precedentes ni continuación, porque no puede hacerse más”. Corenta mil persoas ateigaron as rúas aquel día, nunha expresión de afecto popular sen precedentes.

Os emigrantes galegos de Cuba, xunto coa Real Academia Galega, financiaron a construción do monumento, obra de Asorey, que preside os xardíns de Méndez Núñez e que foi inaugurada en 1934.

Este poema está dedicado á cidade da Coruña, ás súas xente e á súa xeografía. Quizais sexa longo de máis, pero é expresión de amor pola cidade, escrito para o acto no que será coroado Poeta Nacional, que ten lugar no Teatro Rosalía de Castro o 21 de outubro de 1904, dous días antes de se embarcar para Cuba por segunda vez.

AO POBO CRUÑÉS

 

Miñas donas, meus señores,

que polos papés chamados

(sempre estremosos comigo)

vindes honrarme a este acto:

 

¡Que non salla deste sitio,

onde me trouxo o meu fado,

se sei cómo agradecervos

tan lisonxeiro agasallo!

 

¿Qué fixen eu, ¡voto a min!

Pra merecer estes laudos,

pra que me tratés millor

que se fora o deputado?

 

¿Trouguen as ágoas á Cruña?

¿Levéi da Cruña a Santiago

o ferrocarril direito,

hai medio sigro agardando?

 

¿Tiréivos algún trabuco

dos que vos están matando?

¿Fíxenvos algún camiño,

anque mesmo for de carro,

i anque mesmo fose a dar

ás miñas casas de campo?…

 

¿Botéi abaixo os consumos?

¿Fundéi tal ves algún Banco

Agrícola, onde se axude

ós que viven do traballo?

 

Nada deso. Pois, daquela

¿qué razón hai nin qué diaños

pra que me enchades o fol

de ousequios e de regalos?

 

¡Vítores, aclamaciós,

apoloxías i aprausos

a min, habendo outros antes

eiquí que os teñen ganados!

 

E… ¿quén son eu? Un poeta,

ou, como quen di, un paxaro

a quen tallaron o bico

cando empezaba o seu canto;

e que, dende aquela, mudo,

dos patrios eidos xotado,

por longas terras e mares

arrastra as áas sangrando.

 

Nada deso. Pois, daquela

¿qué razón hai nin qué diaños

pra que me enchades o fol

de ousequios e de regalos?

 

¡Vítores, aclamaciós,

apoloxías i aprausos

a min, habendo outros antes

eiquí que os teñen ganados!

 

E… ¿quén son eu? Un poeta,

ou, como quen di, un paxaro

a quen tallaron o bico

cando empezaba o seu canto;

e que, dende aquela, mudo,

dos patrios eidos xotado,

por longas terras e mares

arrastra as áas sangrando.

 

Un poeta a quen un día

hastra ese nome negaron

porque arrolar nunca soupo

o sono vil dos tiranos;

porque despertaba ós pobos

cos seus alegres recramos

i agoirada auroras novas

que xa están alborexando;

un poeta a quen xueces

que Dios teña e seu descanso,

condenaron á cadea

que levan os presidiarios

e cuios ferros, ¡Ouh Cruña!,

terra de peitos fidalgos,

mandaches limas a rentes

por man dos teus maxistrados.

Mais coido que nestas penas

nestes aldraxes i escarnios,

nos que non hai groria algunha

(que de homes son os traballos)

están as executorias

do voso tolo entusiasmo.

 

I é tamén, cicáis, motivo

pra vir eiquí a demostrarmo,

o eco daquela palabra

de prestixio soberano

con que o moderno Demóstenes,

sol e honor do verbo hispano,

ponderóu eiquí os meus versos

en fulxentes ditirambos.

Pero aquel eco abafóuno

pra que haxa pax e me estimen

todos no pouco que vallo.

 

Que si esas razóns puderan

abonar favores tantos,

¿a quén lle fora o loureiro

da inmortalidá negado?

¿Quén non recolle inxusticias

no mundo e un trepa-cardos?

¿Quén non probóu algún día

da sorte o rigor amargo?

¿Quén pola cega amistade

non foi unha vez gabado,

nin qué corazón sinxelo

non se víu esposto a enganos?

 

Os meus traballos, por meus,

débenvos ter sen coidado,

que eles son merecidos,

con sofrilos están pagos;

i os meus versos, se son bos,

anque eu os teño por malos

(i a proba téndela nestes

en que vos estóu falando)

pois que os sabés de memoria

i andan en todos os labios,

¿qué outro galardón precisan,

se con galardón soñaron?

 

Por eso, anque agradescido

a tantas mercedes, calo;

cando me mido con elas

tópome a seu par enano.

 

Cesade, pois, que estas festas

sentan mal a un emigrado

e, máis que a min, fanlle falla

ao triste pobo galaico.

 

Esta croa que me dades,

pra cando el trunfe eu lla gardo,

¡que abondo levóu de espiñas

o corazón coroado!

 

Namentres, lindas cruñesas

de ollos como os meus pecados,

¡adiós! ¡Adiós, pescadores

do mar, na terra pescados

polas meigas, os caciques,

a usura… i outros andacios!

¡Adiós, Orzán tempestoso,

mestre-cantor afamado,

que presides dos concertos

dos trovadores cantábricos;

patria do meu pai querida,

montes irtos, verdes campos,

mallas, degrúas, esfollas,

nas noites de luar craro,

romarías, gaitas, festas

arredor do santuario,

adiós! ¡E adiós, compañeiros

i amigos do vello bardo!

 

Cuba, que améi delorida,

acólleme espatriado

e nela non ha de faltarme

unha cunquiña de caldo.

 

A todos aquí vos teño

dentro do peito cravados,

a todos, porque non levo

de ninguén recordos malos.

¡Inda, adiós! ¡E faga a sorte

que, xa que tristes nos damos

a últema aperta, vos tope

á volta alegres e salvos!

 

(A Cruña, 21 de outubro de 1904)

 

Monumento a Curros Enríquez nos Xardíns de Méndez Núñez. Foto: Chano Amado.

Monumento a Curros Enríquez nos Xardíns de Méndez Núñez. Foto: Chano Amado.

Pin It

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *

Podes utilizar estas etiquetas e atributos HTML : <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>